España (por fin) crea emprego

Levamos meses advertindo (eu o primeiro) que a caída do paro rexistrado en moitos meses de 2013 tiña máis que ver coa caída da poboación activa (isto é, ben pola emigración de moitos parados, ben pola desmotivación doutros para apuntarse nas listas de busca de emprego) que con incrementos da contratación (afiliacion na SS).

Pois ben, o certo é que os últimos datos amosan que esa foi a realidade (moi dura, como veremos) ata agosto de 2013, pero nos últimos 4 meses os datos están sendo realmente positivos, especialmente o publicado hoxe sobre o mes de decembro. A gráfica a continuación resume a situación de 2011 a 2013:

A gráfica resume, para 2011, 2012 e 2013, a evolución das series (desestacionalizadas) de afiliación, paro rexistrado e (por diferencia) dos “expulsados” do mercado laboral (emigración, etc.). Como a expulsión de demandantes de emprego é particularmente significativa desde o último semestre de 2012, na táboa sobre a gráfica resumo os datos (totais e medias mensuais) de cada serie desde xullo-2012.

Os datos falan por si sós. De xullo 2012 a agosto 2013 destruíronse 703.000 postos de traballo (unha media de 50.000 cada mes), e se o paro aumentou só en 130.000 desempregados durante ese período foi porque 572.000 persoas foron ‘facer as Américas’. En cambio, no último cuatrimestre de 2013 a caída do paro (unha media de 35.600 parados menos cada mes) débese fundamentalmente ao incremento da contratación (28.000 afiliados máis ó mes) que á expulsión de man de obra, que descendeu nesta última parte do ano a un ritmo apenas un 20% do que viña facendo ata agora.

Xunto as boas noticias sobre a prima de risco (por debaixo de 200 pb e o bono a 3.91 agora mesmo), os datos de emprego empezan a apuntar cousas positivas para 2014. Esperemos que continúe así.

Consellos para investir en bolsa

Unha ex-alumna de Dirección Financeira na UDC pedíume recentemente consello e orientación sobre unha vocación súa: investir en bolsa. Como a resposta que lle din é bastante extensa e coido que proveitosa para moitos dos lectores deste blogue, velaquí comparto un resumo do que lle suxerin.

 

En primeiro lugar: Eu cando remataba a carreira tamén vin na bolsa unha saída atractiva. A bolsa ten atractivo, dinamismo, o ‘caramelo’ de gañar cartos se ‘eres máis listo que os demáis’ ou ‘ves o que outros non ven’. Ten, en resumo, o que na industria chaman ‘glamour’. Có paso dos anos, despois de traballar nesa industria boa parte deles e sobre todo despois da que está caendo ahi fora, podo decirvos que para min é unha mágoa que as mellores cabezas sigan escollendo ese camiño.

 

Non é a miña intención ‘sermonearvos’, así que limítome a decir que no mercado secundario non se crea riqueza (o papel do secundario e dar liquidez, o que fai que as emisións en primario que financian os proxectos na economía ‘real’ si resulten atractivos, pero pouco máis). Por iso, preferiría que a xente teña claro que investir en bolsa debería ser un hobby (para min o é), e que sería mellor que as ‘boas cabezas’ se adicasen a buscar a cura contra o cancro, a dirixir empresas ou a presidir gobernos, visto o visto.

 

Eu resumiría as ideas chave para empezar a meterse neste mundo en 3 grupos:

 

I.- Dúas grandes escolas de pensamento sobre como funcionan os mercados: “racionalistas – o mercado é eficiente” vs “os behavioristas – no mercado ‘cotizan’ tamén os animal spirits”. Este ano déronlle o Nobel aos 2 economistas líderes en cada area, Eugene Fama e Robert Shiller. Ler os papers académicos chave de cada un deles sería boa idea, Fama (1970) e Shiller (1981), pero o que si vos recomendo é ler “Irrational Exuberance” de Shiller (aqui a web do libro: http://irrationalexuberance.com/). Dos mellores libros que lin nunca sobre mercados, e que resultou moi premonitorio no seu día (anticipou a fin da burbulla puntocom no 2000).

 

O importante: ambas escolas bótanse os trastos unha á outra porque non coinciden en case nada, pero hai algo no que si: ambas defenden que gañarlle sistemáticamente ao mercado é imposible. Os racionalistas pola propia definición de mercado eficiente (“o mercado sempre valora correctamente os activos”), e os segundos por doble razón: necesitarías saber se o mercado está agora mesmo valorando unha acción correctamente ou non, e se non o está facendo, os investidores (o “sentimento de mercado”) que farán, tirar na mesma dirección mentras dure ou correxir a ineficiencia? Coido que é unha lección que debe ter claro todo aquel que se queira meter neste mundo, porque historias de xente que “gañou un pastón” sempre escoitaredes, pero tamén vos digo que as veces que perderon cartos, esas non volas van confesar.

 

II.- O esquema básico có que eu investiría os meus cartos, SEMPRE, e considerar o patrimonio global e investir de maneira diversificada, tal e como se explica en Teoría de Carteiras (Portfolio Management). Un patrimonio ben investido debería ter inmobiliario, depósitos, accións, fondos de investimento que che permitan investir en mercados variados con importes modestos (i.e., non investir toda a bolsa en españa senón internacional, divisas, incluso materias primas e outras cousas), etc. Para profundar máis na materia, case calquer libro de finanzas toca o tema (e.g. Briley – Myers). En calquer caso, é unha idea básica a ter en conta como esquema global de investimento sen moita necesidade de profundar máis na materia.

 

Derivado da teoría de carteiras está o CAPM como teoría de valoración de activos. Ante todo, eu quedaríame coa idea de ‘risco de mercado’ (a beta) como medida clave do risco dun activo. De todos xeitos, con posterioridade Fama (de novo) e French fixeron unha proposta adicional (Fama & French, 1993), coñecida como 3-factor model, que ten bastante éxito e segundo a cual os factores de risco que o mercado remunera son 3: 1) a beta, 2) o tamaño (empresas pequenas teñen máis risco e por iso deberían rendir máis) e, sorprendentemente para os behavioristas coma min, 3) o PER baixo (i.e., as empresas ‘value’ teñen máis risco que as ‘growth’ e por iso deberían rendir máis). Para un racionalista esa é o razoamento do factor 3; para os behavioristas, as empresas value comportanse mellor… porque están infravaloradas!!

 

Eu de feito son un investidor value convencido, e de perfil de risco máis ben baixo (tendo en conta que estamos a falar de bolsa): prefiro comprar blue chips cando o mercado pasa por “sustos” (creo firmemente que o mercado tende a sobrereaccionar as noticias positivas e negativas) e logo, se hai sorte, vou vendendo pouco a pouco cando o mercado vai recuperándose. Si, xa o sei… a outros lles gustan máis os chicharros… é cuestión de estilos.

 

III.- Por último, dentro do esquema de investimento que apunto no punto II, eu reservaría unha parte para “xogar”. Un 5% do teu patrimonio, un 10%, un 20%, non sei, unha parte pero non excesiva (i.e., sen perder de vista o esquema de diversificación do punto II). E con eses cartos, facede o que vos pete, por diversión e por aprendizaxe.

 

Sobre todo, cre nesta máxima: “coñécete a ti mesmo”. Todo o mundo cre que investir en bolsa é un proceso de aprendizaxe sobre como funcionan os mercados i eu vos digo que si, que tamén, pero sobre todo é un proceso de aprendizaxe sobre como toleramos o risco, os erros, os acertos, etc. Por exemplo, se compras hoxe un lote de accións e mañá xa estás sufrindo mirando a pantalla a ver se subíu ou baixou, en serio, esto non é para ti. Investir en bolsa non debería ser un sufrimento, senón unha diversión. Aprende a tomar unha decisión, esquecerte do tema durante semanas, voltar máis adiante a ver como vai a cousa, marcarte metas (xogar con stop-loss ou ordes condicionadas pode ser boa idea), etc. De feito, unha das evidencias empíricas máis contrastadas que teñen que ver con eses medos e ansiedades dos investidores é o ‘disposition effect’ (Shefrin & Statman, 1985): os investidores aguantan durante anos accións nas que están perdendo (para así non recoñecer que tomaron unha mala decisión) e en cambio tenden a vender precipitadamente accións nas que están gañando (para así poder levarse unha alegría agora que gañan!).

 

Por último, se queres profundar en análise fundamental un bó libro é o de Pablo Fernández (2000), pero para unha persoa e sen medios (quero decir, sen acceso a bases de datos tipo bloomberg, reuters, etc.) eu limitaríao a un proceso de aprendizaxe empresa a empresa e con calma, e para ter máis datos fiarse dos informes de analistas que podes ler en webs tipo invertia infobolsa etc (ou de pago, en axencias de bolsa, etc.), mentras que de análise técnico decirvos que 1) eu non me creo nada; 2) os racionalistas non cren nada; 3) (os behavioristas non cren nada, aínda que os chartistas usan o behaviorism para xustificar as súas ‘reglas’); 4) recomendaríavos que non creades nada; e, aínda así, se queredes botarlle un ollo a soportes, resistencias hombro-cabeza-hombros e demáis, eu diríavos que case calquer libro do tema serve. Eu na casa teño un pequeno manual que regalaba unha revista á que estaba suscrito e algunha cousiña máis, e a única estratexia chartista na que creo firmemente é que é mellor comprar barato e vender caro que ao revés.

 

Bibliografía

Fama, E. F. (1970), Efficient capital markets: a review of theory and empirical work, Journal of Finance, 25 (3), 383-417.

Shiller, R. J, (1981), Do Stock Prices Move Too Much to be Justified by Subsequent Changes in Dividends?, American Economic Review, 71(3), 421-36.

Shiller (1999): Irrational Exuberance, Princeton University Press

Brealey, Myers, Allen (2010), Principios de finanzas corporativas. McGraw Hill

Fama, E. F. and K. R. French (1993), Common risk factors in the returns on stocks and bonds, Journal of Financial Economics, 33, 3-56.

Shefrin, H. and M. Statman (1985), The disposition to sell winners too early and ride losers too long: Theory and evidence, Journal of Finance, 40, 777-790.

Pablo Fernández (2000), Valoración de Empresas. Gestión 2000

A fin do mundo, disque

Andan os medios alporizados que esta noite é a fin do mundo. Ou era, porque xusto cando saco un oco para escribir estas liñas leo que republicanos e demócratas chegan a un acordo temporal (a.k.a. ‘patada-pa-diante’) para elevar o teito da débeda ata febreiro de 2014. Un pouco a destempo, por tanto, escribo estas liñas para decirvos que non, que con ‘abismo fiscal’ ou sen el aqui non vai pasar nada. E aínda que a destempo, febreiro axiña chegará, así que os argumentos que expoño a continuación axiña estarán de actualidade outra vez.

 

Explico porque penso, en contra da opinión mais extendida, que non pasaría nada se esta noite non houbese pacto en 3 puntos:

 

1. Se hai acordo ou non é unha decisión política, non ten nada que ver coa solvencia dos USA. Eu, ata ler agora que finalmente houbo pacto, tería apostado que non o ía haber. Xa dixen moitas veces que de economía algo sei, pero de política npi, así que xa ven, a próxima vez que faga unha predicción política, aposten polo contrario. En calquer caso, os republicanos poderían esta noite ou en febreiro non dar o seu brazo a torcer máis aló do límite por unha cuestión política, a sabendas do que vou contar no punto 2 (e quizáis tamén no 3, pero non creo que sexan tan cretinos de chegar tan lonxe).

 

2. De chegaren ao límite sen acordo, o default da débeda non é automático. Pensen nunha empresa con débedas (como todas) pero solvente, que pide autorización á xunta de accionistas, por exemplo, para emitir débeda máis aló dun límite estipulado nos estatutos da empresa (non todas teñen ese límite por escrito, pero puidera ser o caso). A negativa da xunta non implica o default automático. Cando empecen a chegar as primeiras letras de pago, haberá que facer fronte có que haxa na caixa. Buscar ingresos baixo as pedras. Retrasar os pagamentos todo o posible. Etc. No caso americano, retrasarán o pago das nóminas dos empregados públicos, nos pagamentos a provedores, na devolución de impostos, buscarán ingresos baixo as pedras, etc. antes que declarar un default na débeda nacional. A cousa complícase polo ‘peche administrativo’ no que tamén están inmersos. En calquer caso, iso dá unha marxe de tempo que descoñezo, porque non sei cal é o estado das contas do Tesouro Americano, nin dos vencementos da súa débeda, pero falamos de días ou pode que semanas. E queda aínda a posibilidade de recorrer a artificios como o da famosa moeda do billón de dólares, entre outras.

 

ACTUALIZACIÓN: Corrixo, en base á información que leo en elpais, que “el Departamento del Tesoro estima que a partir de la media noche en Washington se habrán agotado los fondos federales para financiar la deuda del país.” Evitar o impago requeriría, segundo as estimacións do Tesouro Americano, recortar un 32% os gastos para equilibralos cós ingresos. Tarefa complicada, pero que segundo a axencia de calificación Moody’s, daría marxe ao Goberno de Obama ata mediados de novembro. Por iso contaba eu que os republicanos podían plantexarse seguir coa súa estratexia máis aló desta noite. Finalmente non foi así.

 

3. Pero incluso se chegamos a tanto, e chegamos a ver un default da débeda americana, aposto a que nin sequera iso provocará nos mercados e na economia máis que un pequeno susto. Aquí desvíome do que opinan a maioría dos analistas que teño lido e, en calquer caso, xa digo que dubido que poidamos chegar a testar quen ten razón, porque non creo que os políticos americanos cheguen a ser tan cretinos (aínda que cós tipartis nunca se sabe). En calquer caso, expoño a miña argumentación:

 

Imaxinade que Amancio (excuso poñer apelidos, é un exemplo totalmente ficticio…), un home públicamente recoñecido como totalmente solvente e rico hasta las trancas, ten un pequeno problema doméstico: a muller quitoulle a carteira e as tarxetas de crédito porque “te lo gastas todo en vinos”. Os líos de Amancio coa muller son públicos: todo o mundo sabe os problemas que ten na casa ao respecto. Normalmente, un retraso nun pagamento por parte dunha empresa é un problema ben serio porque é sinal de problemas económicos latentes (en principio de liquidez, pero poden ocultar un verdadeiro problema de solvencia) que poden ir a máis. Os provedores deixan de fiar, os bancos deixan de prestar, e antes ou despois chega a suspensión de pagos. Pero con Amancio non, porque os acredores saben que Amancio é rico hasta las trancas e se hoxe non paga pagará mañán, porque o problema é a muller que non lle devolve as tarxetas. Non é que sexa unha coña o retraso, pero ‘o mercado’ non o vai ver como un default.

 

Perdón polo exemplo, pero os USA son solventes mentras non se demostre o contrario. Tanto, que meses atrás cando a axencia de rating S&P baixou aos USA do rating AAA a consecuencia foi… que os mercados pediron tipos menores por comprar débeda americana. Debería ser ó revés: menor rating, maior custo da débeda. Pero os mercados interpretaron: a débeda sen risco por excelencia ten un rating menor, ergo o mundo é hoxe un lugar (financeiramente) menos seguro, ergo compremos débeda sen risco. Cal é a débeda sen risco? Bonos USA. Compramos, cae o custo da débeda.

 

As liortas políticas no Congreso Americano son vox populi. Os mercados saben que, se finalmente se produce un impago non será tal, senón un adiamento dun axente económico non só totalmente solvente, senón ao que o mercado lle concede o título de axente máis solvente do mundo, por moitas liortas políticas que teña na casa. Ollo, non digo que sexa inocuo, nin pouco serio. É máis, é propio de pais bananero e de acontecer este espectáculo con outra economía, probablemente a estas alturas a billa do crédito lle estaría pechada. Pero USA e o dólar, síntoo: a prevalencia económica dos USA ainda durará un tempo máis. Non sei canto, pero sei que será máis aló desta noite, ou de febreiro.

Shiller e Fama: Os suecos fanse o sueco

Hoxe é un gran día. Os meus alumnos de Dirección Financeira saberán do que lles falo: a Academia Sueca ven de concederlle o Premio Nobel de Economía a Robert Shiller. Xunto có nobel de 2002 a Kahneman (Prospect Theory) e Vernon Smith (experimental economics), é un novo recoñecemento á escola behaviorista.

 

Conste en acta que en 2011 anticipei que este día non habería tardar en chegar (Artigo en Xornal, agosto 2011). Porén, os suecos fanse o sueco: o Nobel este ano é para Robert Shiller… e Eugene Fama, o pai da Efficient Market Hypothesis (amén de L.P. Hansen, como creador do Método Xeralizado de Momentos, unha das técnicas estatísticas aplicadas para discriminar a validez dos modelos racionalista e behaviorista). Básicamente a Academia aplica no campo da Economía o método que xa enfatizou en varias ocasións: o Nobel premia ideas que abriron novos campos de debate na Economía, non necesariamente dándolle a razón a unha escola ou outra. Neste caso van máis aló, premiando có Nobel a dúas ideas totalmente contrapostas.

 

Por que me interesa tanto este tema? Esta semana estou atarefado no desenvolvemento de tests experimentais (V. Smith) con alumnos da facultade sobre o efecto que distintos perfis de Prospect Theory (Kahneman) teñen sobre a eficicencia dos mercados (Shiller) de crédito. Entendedes agora, non? Cando pase este pequeno estrés experimental, escribireivos sobre un dos meus economistas máis admirados e hoxe gañador do Premio Nobel, Robert Shiller.

Artigo en eldiario.es

Hoxe publícanme unha colaboración na sección Agenda Pública de eldiario.esDevaluación interna: No es ciencia, es ideología‘. Moitas grazas a Marc López ( @mlopezplana ) que foi quen me ofreceu participar con esta colaboración.

O artigo está tendo bastante boa aceptación. A pesar do perfil máis técnico deste tipo de artigos, estar en portada do diario axuda a que a estas alturas fose compartido nas redes sociais por tanta xente como un artigo de opinión dos colaboradores habituais (quitando I. Rosa e M. Torres que xogan noutra liga, claro…)

Podedes acceder ao artigo premendo na imaxe.


A débeda, no 100% do PIB

Para hoxe unha lectura máis relaxada. Veñen de publicarme este pequeno artigo no blogue ‘CONTRAPOSICIÓN‘.

A débeda, no 100% do PIB

Acaban de publicarse os Presupuestos Generales del Estado para 2014 e xa non gañamos para disgustos. Unha das noticias é que en 2014 a débeda pública superará o billón de euros alcanzando o 100% do PIB. Como non quero amargarlles a festa, hoxe decidín adicar este artigo a aclarar un erro que, constantemente, repiten ata a saciedade medios de comunicación e (meu deus…) tamén os propios políticos que nos gobernan.

Continúa lendo

Máis terco ca unha mula

O post de hoxe vai adicado a recomendarvos a lectura dun dos mellores artigos que lin últimamente. Publicado por Vicente Esteve no blog Aldea Global da asociación que financia a Revista de Economía Aplicada, o título é bastante extenso ‘Evolución histórica de las variables macroeconómicas fiscales de la economía española, 1964-2012, y proyecciones 2013-2018’. Os contidos poden ser algo inaccesibles para quen non entenda de economía, pero as gráficas que o acompañan son ben elocuentes e, sobre todo, un excepcional traballo de recopilación de estatísticas históricas sobre déficit, débeda e outros.

As gráficas son tan expresivas, que aquí me limitarei a comentar un par delas que axudarán a entender a miña preocupación coa dinámica da débeda pública española. A primeira gráfica é o Gráfico3 do artigo:

Source: blogaldeaglobal.com

Vouvos contar unha anécdota: unha gráfica como esa foi a que me fixo poñerme a botar as contas que logo publicaría en ‘Volverán las oscuras golondrinas’. A gráfica mostra Continúa lendo

Débeda total España

O sector privado da economía española está experimentando desde 2009 un forte proceso de desapancamento que permita depurar os excesos dos días de viño e rosas da burbulla crediticia e inmobiliaria. Con todo, sumados os sector privado e a débeda pública, a débeda total sobre PIB da economía española (datos do BdE) segue a subir:

 

 

Os datos son recollidos do BdE (AQUI e AQUI) e podedes acceder aos datos no arquivo ‘Deuda total España’ en documentos – excel, que iremos actualizando regularmente.